1.2.1 Bitler

İkili sitemi kullanan bilgisayarlardaki en küçük veri birimi tek bir bitten oluşur. Tek bir bitle sadece iki farklı değeri (genellikle sıfır ve bir) gösterebileceğimizden, ilk etapta bir bitle yalnızca çok küçük sayıların ifade edilebileceğinizi düşünebilirsiniz. Fakat bu doğru değildir. Tek bir bitle ifade edilebilecek sonsuz sayıda öğe vardır.

Tek bir bit ile iki farklı öğeyi gösterebilirsiniz. Bir ya da sıfır, doğru ya da yanlış, erkek ya da kadın gibi örnekler verilebilir. Bununla beraber sadece ikili veri tipi (sadece iki ayrı farklı değere sahip nesneler) ile sınırlı değiliz. Örneğin bir bitle 723 ve 1,245 sayılarını gösterebiliriz ya da belki 6.254 ve 5 sayılarını. Yine bir bitle örneğin kırmızı ve mavi renkleri ifade edebilirsiniz. Hatta ilişkisiz iki nesneyi bile tek bir bitle gösterebilirsiniz. Örneğin bir bitle kırmızı rengi ve 3,256 sayısını ifade edebilirsiniz. Görüleceği üzere tek bir bitle herhangi iki farklı değeri gösterebilirsiniz ancak unutmayınız ki sadece iki farklı değeri gösterebilirsiniz.

Durumu biraz daha karmaşık hale getirmek istersek, farklı bitlerle farklı şeyleri ifade edebileceğimizi de söyleyebiliriz. Örneğin, bir bit sıfır ve biri gösterirken diğer komşu bit doğru ya da yanlış değerlerini ifade edebilir. Bu durumda hangi bitin neyi ifade ettiğini nasıl söyleyebiliriz? Elbette ki bu soruya cevap vermemiz mümkün değildir. Fakat bu örnek aslında bilgisayarlardaki veri yapısının arkasında yatan fikri bizlere anlatır; veri onu ne olarak tanımladıysanız odur. Eğer bir biti bir Boole değerini (doğru/yanlış) göstermesi için kullanıyorsanız o bit (sizin tanımlamanızdan dolayı) ya doğru ya da yanlış değerini gösterecektir. Tanımladığınız bu bitin doğru değer alabilmesi için tutarlı olmanız gerekmektedir. Diğer bir deyişle eğer programınızın bir noktasında bir biti doğru ya da yanlış değerlerini gösterecek şekilde tanımladıysanız, bu bit ile sakladığınız doğru ya da yanlış değerlerini daha sonra kırmızı ya da mavi değerlerini göstermek için kullanmamalısınız.

Modellemek isteyeceğiniz birçok öğe iki farklı değerden daha fazlasını gerektireceği için tek bir bit çok fazla kullanacağız bir veri tipi olmayacaktır. Bununla beraber her şey bit gruplarından meydana geldiğinden bitler programlarınızda önemli bir rol oynayacaktır. Elbette iki farklı değeri gerektiren birkaç veri tipi de vardır, bu yüzden bu veri tipleri için bitler önemlidir. Bununla beraber daha sonra da anlayacağınız gibi tek bir biti kullanmak zor olacağından Boole değerlerini göstermek için çoğunlukla diğer veri tiplerini kullanacağız.

1.2.2 Dörtlüler (Nibbles)

Bir dörtlü adından da anlaşılacağı üzere dört bitten meydana gelmektedir. Özellikle iki öğe -BCD (ikiye kodlanmış onlu) ve onaltılı sayılar- hariç çok kullanılan bir veri yapısı değildir. Tek bir BCD’yi ya da onaltılı bir sayıyı göstermek için dört bit yeterlidir. Dörtlüler ile on altı farklı değeri gösterebiliriz. Söz konusu onaltılı sayılar olduğunda 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E, F değerleri dört bitle ifade edilir (bkz. “Onaltılık Sayma Sistemi” sayfa 17). BCD on farklı rakam kullanır (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) ve yine dört bit gerektirir. Aslında bir dörtlü ile herhangi on altı farklı değer gösterilebilir ancak BCD ve onaltılı rakamlar tek bir dörtlü ile ifade edilebilecek başlıca öğelerdir.

1.2.3 Bayt

80x86 mikroişlemcisi tarafından kullanılan en önemli veri yapısı hiç şüphesiz bayttır. Bir bayt sekiz bitten oluşur ve ayrıca 80x86 mikroişlemcisindeki en küçük adreslenir veri öğesidir (datum). 80x86’daki ana bellek ve I/O adreslerinin hepsi bayt olarak tanımlanmıştır. Bu 80x86 programı tarafından ayrı ayrı erişilen en küçük öğenin sekiz bitlik bir değere sahip olduğu anlamına gelmektedir. Daha az bit gerektiren veriye erişmek gerektiğinde baytın veriyi içeren kısmı okunur ve istenmeyen bitler ise maskelenir. Bir bayttaki bitler Şekil 1.1.’de gösterildiği gibi geleneksel olarak sıfırdan yediye kadar numaralandırılırlar.

Bir baytın 0. biti düşük sıralı ya da en önemsiz bit, 7. biti ise yüksek sıralı ya da en önemli bit olarak adlandırılır. Diğer bitler ise kendilerine ait numaralarıyla adlandırılır.